Zastawie było niedużą miejscowością w gminie Mizocz (8 km), pow. Zdołbunów.
Miejscowość ta należała do gromady Dermań Pański (3 km).
Parafia dla Zastawia znajdowała się od 1920 r. w Mizoczu, gdzie również był
cmentarz parafialny. W Mizoczu była także stacja kolejowa. Najbliższy urząd
pocztowy znajdował się w Dermaniu Rządowym.
Zastawie często wśród miejscowych nazywano kolonią wojskową, jako że
mieszkało tam 14 osadników wojskowych, którzy otrzymali ziemię (po 11 ha) po
parcelacji majątku p. Karwickiego. Jeden z osadników, który był oficerem,
major rezerwy Tonkiel otrzymał 30 ha ziemi. W miejscowości mieszkało również
kilka innych rodzin polskich, jedna pochodząca z Czech oraz ok. dziesięciu
rodzin ukraińskich.
Najbliższa szkoła dwuklasowa znajdowała się w miejscowości Łabędzie (Lebiedi),
około 500 m od Zastawia. W Dermaniu Pańskim znajdowała się natomiast szkoła
powszechna 6-klasowa. Była to szkoła dość duża, uczęszczało do niej ok.
600 uczniów, a na każdym poziomie były po dwie, trzy klasy. Była to szkoła
polska chociaż Polacy stanowili w niej tylko ok. jednej trzeciej stanu
osobowego. Pozostali uczniowie to głównie Ukraińcy i Żydzi.
Osadnicy wojskowi, którzy otrzymali ziemię w Zastawiu, na swoich polach
początkowo budowali domki prowizoryczne, ziemianki, a dopiero po kilku latach
budowano większe domy już murowane. Domy te budowano głównie z kamienia (łupany
piaskowiec) oraz batyny. Była to glina mieszana ze słomą , rozrabiana na
mokro nogami. Później wkładano ją w formę i po wyschnięciu wyglądała jak
surowa cegła, z której budowano ściany wewnątrz budynku. Ściany te później
były tynkowane. Na zewnątrz ściany były wykładane kamieniem (zobacz zdjęcie).
Dachy były kryte cynkolitem (rodzaj papy).
Polacy mieszkający na Wołyniu organizowali się wspólnie w celach
samoobrony przed Ukraińcami, którzy uważali ich za okupantów. Posiadali własne
organizacje paramilitarne, powoływane do tego celu. W Zastawiu działała
organizacja „Strzelec”. Posiadali oni własną hierarchię wojskową.
Komendantem był Pawlak. Posiadali oni też własną broń, która była
przechowywana w świetlicy ich organizacji, gdzie wspólnie się spotykali. Świetlica
ta była zorganizowana w mieszkaniu jednego z sąsiadów p. Nogaja. Było tam złożonych
ok. dwudziestu karabinów typu „Mauser”. Dla bezpieczeństwa, broń
przechowywana w świetlicy była bez zamków, które z kolei przechowywał
komendant „Strzelca”.
|
| WYKAZ RODZIN,
stan w około 1939 r. |
|
1. |
DACH
|
Mikołaj ur. 10.06.1896 r. Duńkowice koło Radymna (zm. 07.06.1963 r. Rymań,
zachodniopomorskie), osadnik wojskowy, Wiktoria ur. 21.12.1892 r. Duńkowice , zm. 29.03.1992 r. Rymań,
Stefania ur.1922 r., zmarła 1923 r., Gustaw ur.24.10.1924 r., Władysław ur. 1927 r.,
Stanisława ur.04.03.1930 r., Eugenia ur.13.08.1931 r., Zbigniew ur.30.05.1938 r.
|
|
2. |
WALEWICZ
|
Rozalia, ur. 08.11.1909 r. Duńkowice, zm. 09.05.2006 r. Rymań
|
|
3. |
PRZEWŁOCKI
|
Jerzy ur. Zastawie, zm.29.10 1988 r., Maria z d. Walewicz ur. Duńkowice,
Zofia ur.08.04.1928 r. i Edward ur. 10.11.1929. Jerzy
miał jeszcze 8-ro rodzeństwa.
|
|
4. |
PRZEWŁOCKI
|
Ludwik ur.1909.05.05-zm.1983, żona Anna z.d. Jarmałowicz
1912-1992, dzieci: Stanisława r.1937, Władysław r.1942. Po
wojnie w Szczawinie, woj.mazowieckie
|
|
5. |
MATWIEJCZUK
|
(IN.) - osadnik wojskowy,
|
|
6. |
CIESIELSKI
|
(IN.) - osadnik wojskowy,
|
|
7. |
PIOTROWSKI
|
(IN.) - osadnik wojskowy,
|
|
8. |
GŁAZOWSKI
|
(IN.) - osadnik wojskowy,
|
|
9. |
NOGAJ
|
(IN.) - osadnik wojskowy,
|
|
10. |
SYNOŚ
|
(IN.) - osadnik wojskowy,
|
|
11. |
HALOTA
|
(IN.) - osadnik wojskowy,
|
|
12. |
MACHOWSKI
|
(IN.) - osadnik wojskowy,
|
|
13. |
PAWLAK
|
(IN.) - osadnik wojskowy, komendant organizacji „Strzelec”,
|
|
14. |
MAJSZAK
|
(IN.) - osadnik wojskowy,
|
|
15. |
TONKIEL
|
(IN.) - osadnik wojskowy, major rezerwy,
|
|
16. |
KALISZ
|
(IN.),
|
|
17. |
SKRZYPEK
|
(IN.),
|
|
18. |
OLIZAROWSKI
|
(IN.),
|
|
19. |
SZYMENT
|
(IN.) - rodzina pochodziła z Czech, on był kowalem,
|
|
20. |
SERAFIN
|
(IN.) - osadnik wojskowy,
|
|
21. |
ZAJEZIERSKI
|
Gustaw (później Stecyk)
|
|
22. |
ZIELSKI
|
(IN.),
|
|
23. |
PRZEWŁOCKI
|
Marian ur.01.08.1905r. w Dermaniu, żona Karolina z
Ciecierskich ur.08.05.1907r. w Witoldowie - córka Piotra i Antoniny.
Po wojnie zamieszkali w Szczawinie Borowym
|
|
24. |
PRZEWŁOCKI
|
Jan 1891-1968, żona Bronisława z d. Fidyk 1894-1956, dzieci - dwójka najstarszych zmarła po urodzeniu; Walenty r.1920 zmarł w 1994 w Gostyninie; Janina r.1923 zmarła w 1988 w Gostyninie; Maria
r.1925 po mężu Garstka, zmarła w 2007 w Gostyninie. Po wojnie osiedli we wsi Szczawin Borowy, powiat Gostynin.
|
|
25- |
|
NN - około 10 rodzin ukraińskich,
|
|
Obecnie brak
więcej informacji. Proszę
Państwa o pomoc w uzupełnianiu wykazu.
|
|
L.p. |
 |
Informacje dostarczone w zakresie: |
 |
|
1.
|
Tadeusz Dach |
[styczeń 2007] opis
miejscowości, szkic i wykaz mieszkańców w poz.1-22 i 25. |
tadeo1950(a)go2.pl |
|
2.
|
Czesława Przewłocka |
[marzec 2009] poz. 23. |
brak |
|
3.
|
Włodzimierz Garstka |
[sierpień 2009] poz. 24 z opowiadania mamy - Marii Garstki
z d. Przewłockiej c. Jana, [listopad 2009] ZDJĘCIA
rodzinne. |
lalek65(a)op.pl |
Widok z Zastawia na miejscowość Łabędzie, na zdjęciu Mikołaj
Dach.
Data powstania strony: styczeń 2007 r., ostatnia
aktualizacja: listopad 2009 r.
podstrona jest częścią www.wolyn.ovh.org
|
|